Bilirubin direktni (konjugirani)

Direktni (konjugirani) bilirubin oblik je bilirubina koji je jetra već preradila i izlučuje ga žuči. Pretraga se radi kad je ukupni bilirubin povišen ili kod žutice, jer pomaže razlučiti je li uzrok u jetri i žučnim putevima ili u pojačanom raspadu crvenih krvnih stanica. Nalaz se tumači uz ukupni bilirubin i druge jetrene testove.

Kome je namijenjena pretraga

• osobama kojima je ukupni bilirubin povišen, da se vidi koji oblik prevladava;
• osobama sa žutilom kože ili bjeloočnica, tamnom mokraćom, svijetlom stolicom ili svrbežom kože;
• osobama sa sumnjom na bolest jetre ili žučnih puteva te za praćenje tih bolesti;
• dojenčadi sa žuticom koja traje dulje od očekivanog, prema uputi pedijatra.

Što je direktni bilirubin i što pokazuje

Bilirubin nastaje razgradnjom hemoglobina iz ostarjelih crvenih krvnih stanica. Do jetre putuje vezan za albumin, kao nekonjugirani (indirektni) bilirubin. Jetrene ga stanice spajaju s glukuronskom kiselinom i tako nastaje konjugirani bilirubin, topiv u vodi, koji se žuči izlučuje u crijevo i stolici daje smeđu boju.

U zdrave osobe u krvi ima vrlo malo direktnog bilirubina, jer ga jetra stalno izlučuje u žuč. Kad poraste, izlučivanje žuči je otežano, bilo zbog bolesti jetrenih stanica, bilo zbog zastoja u žučnim vodovima. Ukupni bilirubin zbroj je oba oblika, a indirektni bilirubin izračunava se kao razlika ukupnog i direktnog.

Priprema i uzorak

Krv se vadi iz vene. Za direktni bilirubin natašte nije nužno, ali ako se iz istog vađenja rade glukoza, masnoće ili PV, dođite ujutro natašte. Ne gladujte dulje od uobičajenog noćnog posta, jer dugo gladovanje može prolazno povisiti bilirubin. Pri vađenju krvi recite koje lijekove uzimate.

Kako se tumači nalaz

Bilirubin se izražava u mikromolima po litri (µmol/L). Neki strani laboratoriji koriste mg/dL, a 1 mg/dL odgovara približno 17,1 µmol/L. Referentni interval ovisi o metodi, a vrijedi interval ispisan na vašem nalazu; kod odraslih se urednima najčešće smatraju vrijednosti do oko 5 µmol/L, pa i manji porast može biti važan.

Ako je ukupni bilirubin blago povišen, a direktni uredan, povišen je indirektni oblik, najčešće zbog bezazlenog Gilbertova sindroma.

Povišen direktni bilirubin

Povišen direktni bilirubin znači da jetra ne može normalno izlučiti žuč ili da je protok žuči zapriječen. Najčešći uzroci su:

• bolesti jetrenih stanica: virusni ili alkoholni hepatitis, oštećenje jetre lijekovima, ciroza;
• zastoj žuči u jetri (kolestaza): neki lijekovi i bolesti žučnih vodova u jetri, primjerice primarni bilijarni kolangitis;
• začepljenje žučnih vodova: žučni kamenci, upala ili suženje žučnih vodova, tumori gušterače ili žučnih vodova;
• rijetki nasljedni sindromi: Dubin-Johnsonov i Rotorov sindrom, kod kojih je direktni bilirubin blago povišen, a jetreni enzimi uredni; bezazleni su i ne liječe se.

Uz povišen direktni bilirubin obično su promijenjeni i drugi jetreni testovi. Kad prevladavaju alkalna fosfataza i GGT, uzrok je vjerojatnije u žučnim putevima, a kad prevladavaju AST i ALT, u jetrenim stanicama. Sljedeći korak obično je ultrazvuk, koji pokazuje jesu li žučni vodovi prošireni (UZV abdomena radimo samo u Splitu). Kad se uzrok ukloni, primjerice nakon uklanjanja kamenca, direktni bilirubin ponekad se normalizira postupno, kroz nekoliko tjedana.

Vrste žutice: što pokazuju krv, mokraća i stolica

Vrsta žutice	Bilirubin u krvi	Mokraća	Stolica
zbog hemolize ili Gilbertova sindroma	pretežno indirektni, direktni uredan	bez bilirubina	smeđa
jetrena (hepatitis, ciroza, lijekovi)	povišena oba oblika, često pretežno direktni	tamna, s bilirubinom	smeđa ili svjetlija
zbog začepljenja žučnih vodova	pretežno direktni	tamna, s bilirubinom	svijetla, poput gline

Tablica prikazuje tipične obrasce. U stvarnosti se oni preklapaju, pa konačnu procjenu daje liječnik uz ostale nalaze i pregled.

Direktni bilirubin kod novorođenčeta

Uobičajena žutica novorođenčeta potječe od indirektnog bilirubina i obično prolazi sama. Povišen direktni bilirubin kod novorođenčeta nije normalan i traži brzu obradu, jer može upućivati na bolest žučnih vodova koju treba rano liječiti. Pedijatru se javite ako žutica traje dulje od dva tjedna (kod nedonoščadi tri tjedna) ili ako je stolica blijeda, a mokraća tamna.

Kada hitno liječniku

Žutica uz bol u trbuhu, vrućicu ili tresavicu traži hitan pregled, jer može značiti upalu žučnih vodova. Hitno se javite i ako uz žuticu primijetite smetenost, pospanost, krvarenje ili povraćanje krvi.

Kako se naručiti

Na vađenje krvi možete doći bez naručivanja i bez uputnice, u jednu od naših poslovnica diljem Hrvatske (popis na stranici Kontakt). Cijene svih pretraga i panela nalaze se u cjeniku usluga. Direktni bilirubin obično se određuje uz ukupni bilirubin, koji je dio Panela zdravlje jetre – prošireni.

Česta pitanja

Koja je razlika između direktnog i indirektnog bilirubina?

Indirektni bilirubin još nije prerađen u jetri i povišen je najčešće kod Gilbertova sindroma ili pojačanog raspada crvenih krvnih stanica. Direktni bilirubin jetra je već preradila, a raste kad je otežano izlučivanje žuči zbog bolesti jetre ili žučnih puteva.

Je li povišen direktni bilirubin znak Gilbertova sindroma?

Nije. Kod Gilbertova sindroma povišen je indirektni bilirubin, a direktni je u pravilu uredan. Povišen direktni bilirubin traži drugi uzrok.

Što znači blago povišen direktni bilirubin?

Ako su ostali jetreni testovi uredni i nemate tegoba, liječnik obično ponavlja pretragu. Ako uz njega rastu alkalna fosfataza, GGT ili jetreni enzimi, ili se pojavi tamna mokraća, slijedi daljnja obrada, najčešće ultrazvuk.

Zašto je mokraća tamna kad je direktni bilirubin povišen?

Direktni bilirubin topiv je u vodi, pa prelazi u mokraću, koja postaje tamna poput čaja. Bilirubin u mokraći pokazuje pregled urina test-trakom.